Ahmet Hamdi Tanpınar |
 (1901-1962)
Cumhuriyet dönemi şair ve
yazarları arasında önemli bir yeri bulunan Ahmet Hamdi
Tanpınar, 23 Haziran 1901'de İstanbul'da doğdu. Bir süre
İstanbul Baytar Mektebi'ne devam etse de daha sonra
Edebiyat Fakültesi'ne devam etti. Erzurum, Konya, Ankara
ve İstanbul'daki liseler ile Gazi Eğitim Enstitüsü'nde
edebiyat öğretmenliği yaptı. 1933'te Güzel Sanatlar
Akademisi'nde tarih ve estetik dersleri vermeye başladı.
1939 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ne
yeni Türk edebiyatı profesörü olarak atandı. 1942-1946
yılları arasında parlementoya Kahramanmaraş milletvekili
olarak girdi. Milletvekilliği sona erince Milli Eğitim
Müfettişliği görevine atandı ve 1949'da akademisyenliğe
geri döndü.
Şiir eğitimini Yahya Kemal'den alan
Ahmet Hamdi Tanpınar'ın ilk şiiri "Musul Akşamları",
Altın Kitap dergisinde yayınlandı. Ahmet Haşim'in ve
sembolizm akımının etkisinde kalarak kaleme aldığı ve
hece ölçüsüyle yazdığı şiirleri Dergah, Milli Mecmua ve
Görüş dergilerinde yayınlandı. 1932 yılından sonra
Varlık, Görüş, Oluş ve Ülkü dergilerinde çıkan
şiirlerinde düşünceye ağırlık veren; insan, doğa ve
evren sorunlarına Bergsoncu bir görüşle yaklaşarak,
imgelere dayalı; ölümsüzlük, korku, özlem ve hüzün
temalarına yöneldi.
Şiire daha çok mükemmellik
kaygısıyla yaklaşan Tanpınar, hikâyelerinde gözlemlerden
yola çıkarak çevresindeki insanların ruhsal durumlarını,
gerçek dünya ile düşler dünyası arasındaki olarak verir.
Ahmet Hamdi, Ülkü dergisinde tefrika edilen ilk romanı
"Mahur Beste"de Osmanlı saray çevresinin yaşam tarzını,
bu kesimde yaşayan insanların davranışlarını anlatır.
İnandığı dünya görüşünün sonuçlarını ve estetik
anlayışını sergilediği ve özyaşam öyküsü olarak
adlandırılan "Huzur" yazarın önemli eserleri
arasındadır. Bu romanda Doğu - Batı kültürlerinin
birleşimi sorununu temel alın Tanpınar, Cumhuriyet
dönemi burjuva aydınları ile çağdaş yaşam arasındaki
çelişkiyi ortaya koymaya çalışır. Edebiyatımızın en iyi
aşk romanları arasında yer alan "Huzur", geçiş dönemi
toplumların genel problemi olan Doğu-Batı çatışmasını,
edebiyat çevrelerinin Yahya Kemal olduğundan kuşku
duymadığı "İhsan" karakteri ekseninde ele alır.
"Sahnenin Dışındakiler" adlı romanında II.
Meşrutiyet dönemi siyasal çekişmelerini ayrıntılarıyla
anlatırken, "Saatleri Ayarlama Enstitüsü"nde toplumun
tanık olduğu değişimleri, yer yer fantazi ögelere
dayanarak işler. Romanlarında toplumsal sorunları daha
çok bireylere yansıyış biçimiyle değerlendiren
Tanpınar'ın, kendi estetik ve felsefi anlayışıyla dile
getirdiği inceleme ve denemeleri de vardır. Yapıtları
günümüze kadar gelmiş ve Doğu - Batı sorununa ışık tutan
birer belge olarak yerini almıştır. Ahmet Hamdi
Tanpınar, son yıllarda adeta tekrar keşfedilmiş, gerek
sanata katkısı gerekse eserleri bir kez daha edebiyat
eleştirmenlerince değerlendirmeye tutulmuştur.
Eserleri
Roman: Huzur (1949), Saatleri
Ayarlama Enstitüsü (1962), Sahnenin Dışındakiler (1973),
Mahur Beste (1975), Aynadaki Kadın (1987)
Hikâyeleri: Abdullah Efendi'nin Rüyaları (1943),
Yaz Yağmuru (1955), Hikayeler (1983)
Deneme/İnceleme/Monografi: Beş Şehir (1946),
XIX. Asır Türk Edebiyat Tarihi (1949), Yahya Kemal
(1961), Edebiyat Üzerine Makaleler (1969), Yaşadığım
Gibi (1970),
| |
